السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

65

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

دليل كه خارج از حوزهء وجود چيزى نيست ، آن چيز معدوم خواهد بود . محمولات فلسفى همان‌گونه كه قبلًا ذكر شد همه يا برابر با موضوع فلسفه هستند ، مانند آن‌كه بگوييم « موجود از آن جهت كه موجود است واحد است » ( واحد به معناى عام كه شامل واحد اعتبارى مانند يك لشكر يا يك منظومه يا يك كهكشان هم بشود ) يا « موجود از آن جهت كه موجود است بالفعل است » باز هم فعليت به معناى عام كه شامل قوّه هم بشود ، چون قوه هم از آن جهت كه موجود است بالفعل است . يا اگر محمول برابر با موضوع فلسفه « يعنى موجود » نيست و اخص از آن است ، آن محمول و عِدْل ديگر آن ، روى هم رفته برابر با موضوع فلسفه مىباشند . مانند آن‌كه مىگوييم « موجود يا بالفعل است ( به معناى خاص ) يا بالقوّه » كه فعل و قوّه با هم ، برابر با موجود هستند . و مثل آن‌كه بگوييم « موجود يا علت است يا معلول » كه اين دو با هم ، مساوى با موجود مىباشند . اكثر مسائل فلسفه ، اين گونه تقسيم مىشوند و فلاسفه نام اين قضايا را قضاياى « مرددة المحمول » مىگذارند . قضاياى مرددة المحمول قضايايى هستند كه نسبتِ محمول به موضوع به نحو ترديد باشد ؛ محمول يا اين است يا آن . هر قضيهء مرددة المحمول به دو يا چند قضيهء موجبهء جزئيّه تحليل مىرود . مثلًا دراين مثال كه‌مىگوييم « موجود ياواجب است‌يا ممكن » در حكم آن است كه بگوييم « بعض موجود واجب است و بعض آن ممكن » يا وقتى مىگوييم « ممكن يا جوهر است يا عرض » در حكم آن است كه بگوييم « بعض ممكن جوهر است و بعض ديگر آن عرض » و هكذا . قضاياى مرددة المحمول جزء قضاياى منفصله هستند . مسائل فلسفى به طريق عكس الحمل هستند متن وثالثاً ، انّ المسائل فيها مَسُوقةٌ . . . إلى واجب لذاته و واجب لغيره .